Inwendig onderzoek (ontsluiting meten)

Bij een inwendig onderzoek brengt de verloskundige twee vingers in je vagina. De verloskundige voelt naar je baarmoedermond, dat is het onderste deel van je baarmoeder. Tijdens de zwangerschap is de baarmoedermond stevig, lang en goed gesloten. Als je gaat bevallen wordt de baarmoedermond soepel, kort en dun. Door de weeën gaat hij open, dat heet ontsluiting. Door inwendig onderzoek kan je weten hoeveel ontsluiting je hebt. Het wordt ook wel een vaginaal toucher (VT) genoemd.

Bij een inwendig onderzoek voelt je verloskundige via je vagina naar je baarmoedermond. Zo gaat het onderzoek:  

• Je verloskundige stelt het inwendig onderzoek voor en vertelt je waarom ze je wil onderzoeken. Ze vraagt je bijvoorbeeld of je het goed vindt om je ontsluiting te meten. Het onderzoek gebeurt pas als jij toestemming geeft. 
• Je verloskundige vraagt je om op bed, de bank of de onderzoekstafel te komen liggen. Blijf je liever in een andere houding, in bad of onder de douche? Dan kan de verloskundige soms proberen of het onderzoek op die manier kan.  
• Je verloskundige doet handschoenen aan en glijmiddel op haar wijsvinger en middelvinger.  
• Je verloskundige vraagt je om je benen iets op te trekken en wijd open te laten zakken. Vaak gaat je verloskundige naast je op het bed zitten, ter hoogte van je knieën. Je kan je ene been op haar been laten rusten.  
• Als jij zover bent, spreidt je verloskundige je schaamlippen met haar vingers. Daarna brengt ze voorzichtig, één voor één, de wijsvinger en middelvinger van haar andere hand in. 
• Je verloskundige voelt naar je baarmoedermond.  
• Als je baarmoedermond naar achteren ligt, kan de verloskundige er moeilijker bij. Ze kan je dan vragen om vuisten te maken en die onder je billen te doen. Zo kantelt je baarmoedermond naar voren. 
• Het onderzoek duurt meestal kort en het hoort geen pijn te doen.  

Bij inwendig onderzoek brengt de verloskundige twee vingers in je vagina. Dit kan je voelen. Tijdens de bevalling zijn je bekkenbodemspieren goed doorbloed. Daardoor kunnen je vagina en baarmoedermond gevoeliger zijn, maar het onderzoek hoort geen pijn te doen.  

Voel je wel pijn? Vertel het je verloskundige. Je kan ook elk moment zeggen dat je het onderzoek wilt stoppen. Vooraf kan je afspreken wat stoppen betekent: dat ze haar vingers stilhoudt, of ze uit je vagina haalt. 

Er kunnen verschillende redenen zijn om inwendig onderzoek te doen tijdens de bevalling en soms ook tijdens de zwangerschap.  

Tijdens de zwangerschap 

Tijdens de zwangerschap is inwendig onderzoek niet standaard. De verloskundige kan het doen als je gestript wil worden. Na 41 weken kan strippen een manier zijn om de bevalling op gang te helpen. In dit artikel kan je daar meer over lezen. Inwendig onderzoek kan ook nodig zijn als de verloskundige denkt dat je bevalling misschien te vroeg is begonnen (vóór 37 weken).  

Tijdens de bevalling 

Inwendig onderzoek kan je verloskundige helpen beoordelen hoe het gaat met de bevalling. Ze kan er verschillende dingen mee controleren:  

• Baarmoedermond. De verloskundige voelt of die nog dik en lang is, of al dun en kort. En of die in het midden van je bekken zit of meer naar je stuitje gericht. Dit is een manier om te weten of de bevalling is begonnen. 
• Ontsluiting. Dit is het opengaan van de baarmoedermond door de weeën. Je verloskundige voelt hoeveel centimeter je baarmoedermond open is.  
• Vliezen. Soms zit er hoog in de vliezen een scheur, waardoor je vruchtwater verliest. De verloskundige kan voelen of de vliezen nog wel heel zijn tussen het hoofd van de baby en de baarmoedermond. Dan zit daar een vochtblaas. 
• Indaling. De verloskundige voelt hoe diep het hoofd van je baby in je bekken zit (of de billen, bij een stuitligging). 
• Ligging van de baby. Als je genoeg ontsluiting hebt, kan de verloskundige voelen hoe het hoofd van je baby ligt. Bijvoorbeeld met het gezicht naar jouw achterkant of naar jouw voorkant (sterrenkijker). Hier kan je meer lezen over de ligging van het hoofd. Heel soms ligt een handje of de navelstreng voor het hoofd, dat kan de verloskundige ook voelen. En heel soms voelt deze dat een baby met de billen naar beneden ligt (stuitligging).

Meestal stelt de verloskundige voor om ontsluiting te meten als de bevalling is begonnen. Het heeft pas zin als je regelmatige weeën hebt, die niet meer overgaan. Vanaf ongeveer vier centimeter is elke twee tot vier uur ontsluiting meten gebruikelijk. Tijdens de persfase kan de verloskundige met inwendig onderzoek beoordelen hoe de geboorte verloopt.  

Minder vaak ontsluiting meten kan ook, als je dat liever wilt. Het geeft ook niet altijd nuttige informatie. En soms is er juist een reden om vaker inwendig onderzoek te doen. Je verloskundige zal dit tijdens de bevalling met je overleggen. Inwendig onderzoek is nooit verplicht. Er is altijd toestemming van jou voor nodig. 

Over de fases van de bevalling kan je hier meer lezen.  

De één vindt inwendig onderzoek geen probleem, de ander vindt het ongemakkelijk of ziet ertegen op. Bijvoorbeeld omdat het een intiem onderzoek is. Of omdat het niet prettig is om op de rug te liggen tijdens de bevalling. Een nare ervaring met inwendig onderzoek kan ook meespelen. Of een nare seksuele ervaring of vaginisme. De spieren van de bekkenbodem zijn dan gespannen, waardoor het onderzoek moeilijker gaat. 

Je kan dit al tijdens de zwangerschap bespreken met je verloskundige. Samen kunnen jullie kijken hoe het onderzoek zo goed en ontspannen mogelijk kan verlopen. Je kan ook afspraken maken over hoe je het beste gesteund kan worden. Vaak is dit door goede uitleg, rust en de tijd nemen. Je verloskundige kan ook een oefenonderzoek met je doen tijdens de zwangerschap.  

Bij de eerste afspraak vraagt de verloskundige meestal of je een vervelende ervaring hebt gehad met inwendig onderzoek of op seksueel gebied. Daar mag je ook altijd later in de zwangerschap over beginnen. Vind je dat moeilijk of weet je niet wat je moet zeggen? Het Centrum Seksueel Geweld heeft een brief die je aan je verloskundige kan geven: Brief voor zorgprofessionals.  

Belangrijk om te weten: 

• Je verloskundige of een andere zorgverlener zal inwendig onderzoek alleen voorstellen als deze denkt dat het nodig of zinvol is.  
• Je mag altijd om (meer) uitleg vragen als je wilt weten waarom een zorgverlener het onderzoek voorstelt. 
• Een zorgverlener mag pas inwendig onderzoek bij je doen nadat jij toestemming hebt gegeven. 
• Inwendig onderzoek is nooit verplicht. Je mag dit altijd weigeren. Je bent ook niet verplicht om uit te leggen waarom je het niet wilt.  
• Je kan elk moment zeggen dat je het onderzoek wilt stoppen.  
• Jouw wensen en grenzen staan voorop. Het kan voor je rust en vertrouwen helpen om die al tijdens de zwangerschap te bespreken.  

In dit artikel kan je meer lezen over samen beslissingen nemen met je verloskundige, bijvoorbeeld over ontsluiting meten.