Stress en de zwangerschap

Stress is spanning die je voelt door iets wat van je wordt gevraagd. Bijvoorbeeld een spannend gesprek, een drukke werkweek, een examen of autopech. Je hartslag wordt hoger, je ademt sneller en je spieren spannen aan. Dit helpt je om in actie te komen en te presteren op het moment dat het nodig is. Stress is dus eigenlijk een nuttige reactie van je lichaam.  

Iedereen heeft af en toe stress. Je kan het niet voorkomen, het hoort bij het leven. Zolang je er goed van kan bijkomen, is stress niet erg. De spanning trekt vanzelf weg als je weer kan uitrusten. Of als de rust terugkeert na een spannende periode. De stress heeft dan geen gevolgen voor je gezondheid.

Stress wordt ongezond als het langere tijd (weken of maanden) duurt en je niet de kans krijgt om ervan te herstellen. Je voelt aldoor spanning, zonder genoeg momenten van rust. Dit kost je lichaam veel energie en dat kan je gaan merken. Dit kunnen signalen zijn dat je te veel last van stress hebt: 

• slaapproblemen, zoals moeite met inslapen of doorslapen; 
• moe wakker worden; 
• aldoor vermoeid zijn, ook nadat je hebt uitgerust; 
• veel piekeren; 
• sneller geïrriteerd of emotioneel zijn dan normaal; 
• hoofdpijn, hartkloppingen, gespannen spieren of andere lichamelijke klachten; 
• het gevoel dat je nergens meer van kan genieten. 

Het is normaal als je op een drukke dag of in een drukke week een van deze klachten hebt. Heb je meerdere klachten tegelijk en dat meerdere weken lang? Dan is het niet goed voor je gezondheid. Dit heet ook wel chronische stress. 

Stress vraagt veel energie van je lichaam. Zwanger zijn ook. Als je een tijdlang én zwanger bent én veel stress hebt, verbruik je te veel energie. Je kan dan minder goed herstellen. Je wordt sneller moe, je slaapt minder goed en je kan minder goed ontspannen. Daarom is het goed om, zeker in stressvolle tijden, voor jezelf te zorgen en te kijken hoe je meer rust kan krijgen. 

Gewone, kort durende stress is niet schadelijk voor je zwangerschap of je baby. Zoals een vervelende ruzie, een drukke week of een tegenslag die je weer kan oplossen. Dat hoort bij het leven en heeft geen blijvend effect op je zwangerschap. 

Je baby wordt in je buik beschermd tegen het stresshormoon dat jij aanmaakt bij alledaagse stress. Dit hormoon heet cortisol. De placenta vangt het meeste cortisol op en zet het om in een onschadelijke stof vóórdat het je baby bereikt. Dat blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. 

Bij langdurige, zware stress is het anders. Dan kan die bescherming minder goed werken. Stress waar je niet goed van kan herstellen heet: chronische stress. Uit onderzoeken blijkt een verband tussen chronische stress en een lager geboortegewicht van de baby. Ook geeft het een hoger risico op een vroeggeboorte. Later kan het een hoger risico geven op gedragsproblemen en concentratieproblemen bij het kind. Ook kan het kind gevoeliger zijn voor stress.  

Het gaat hierbij om hevige stress, die weken of maanden duurt. Bijvoorbeeld door ernstige problemen thuis, langdurige werkdruk, veel geldzorgen of zorgen om iemand van wie je houdt. De uitkomsten van onderzoek gaan over grote groepen mensen. Ze zeggen weinig over jouw persoonlijke situatie. Hoe een kind zich ontwikkelt, hangt van veel verschillende dingen af. Chronische stress is daar maar één van. 

Van gewone, kort durende stress herstel je vanzelf. Wel zijn er veel dingen die daarbij kunnen helpen. Je kan ze ook proberen als je een langere periode veel stress hebt. De tips hieronder kunnen stress verminderen of je helpen omgaan met stress.      

Ontspanning en herstel 

• Regelmatig bewegen helpt om spanning los te laten. Ook als het een korte wandeling is.  
• Plan elke dag rustmomenten in. Juist ook als je het druk hebt. Even niets doen is geen luxe, maar nodig voor genoeg energie en minder spanning. 
• Een beter slaapritme helpt voor je energie en het omgaan met spanning. Probeer op vaste tijden naar bed te gaan en op te staan. 
• Gebruik je vrije tijd om dingen te doen waarvan je ontspant, zoals buiten zijn, lezen, muziek luisteren, sporten of een warm bad. 

Praten en hulp vragen 

• Praten lucht vaak op en het voorkomt dat je in je eentje gaat piekeren. Vertel wat je bezighoudt aan je partner, een vriendin of iemand anders die naar je kan luisteren. Dat kan ook je verloskundige zijn. 
• Je gedachten opschrijven maakt je hoofd rustiger. Vooral als je piekert. 
• Heb je veel stress door je werk? Bespreek het met je leidinggevende of de bedrijfsarts. Je werkgever is verplicht om je te helpen je werk op een gezonde manier te kunnen doen nu je zwanger bent.  
• Kan je mensen in je omgeving om hulp vragen, bijvoorbeeld met de boodschappen of het huishouden? Maak er gebruik van. Het kost een ander vaak weinig moeite en het levert jou meer rust op. 

Bewust omgaan met je energie 

• Neem je rustmomenten als uitgangspunt bij het plannen van je agenda. Zorg dat er genoeg ontspanning en pauzes in je dag passen. 
• Kan of wil je minder doen op een dag? Kijk dan goed wat écht moet en wat je kan wegstrepen. Of wat best kan wachten.  
• Zeg vaker nee. Krijg je een uitnodiging of wil iemand met je afspreken? Geef aan dat je op de dag zelf wil besluiten of het lukt.  
• Je hebt elke dag een bepaalde hoeveelheid energie om te gebruiken. Het kan helpen om dit voor je te zien als een batterij. Heb je genoeg batterij over voor extra dingen, of ga je al richting rood? Zo weet je makkelijker wanneer je nee moet zeggen en rust moet nemen. 

Heb je vragen over stress tijdens je zwangerschap? Of twijfel je of de stress die jij ervaart ongezond is? Maak je je zorgen? Daar hoef je niet in je eentje mee rond te lopen. Verschillende zorgverleners kunnen je helpen:  

• Je verloskundige is je eerste aanspreekpunt. Deze kent jouw situatie en kan met je meedenken over wat je zou kunnen helpen. Ook kan je verloskundige je doorverwijzen naar andere zorgverleners.  
• Je kan ook met je huisarts praten, met name als je ook last hebt van somberheid, angst of andere klachten. Die kan je begeleiden of doorverwijzen naar passende hulp.  
• Komt de stress (mede) door je werk? Bespreek dit dan met je werkgever en/of de bedrijfsarts. De bedrijfsarts kan advies geven over het aanpassen van je werk.