Angst voor lichamelijk onderzoek of behandeling (na een negatieve ervaring)

Tijdens de zwangerschap, bevalling en kraamtijd zijn er onderzoeken en behandelingen waarbij je verloskundige je lichaam aanraakt en/of bekijkt. Bijvoorbeeld:  

• je buik, om de groei van je baby te controleren; 
• je vagina, om ontsluiting te meten tijdens de bevalling. 

Ook ben je deels bloot wanneer je baby wordt geboren. Dat kan kwetsbaar voelen. Je verloskundige begrijpt dit en zal je begeleiden op een manier die het beste bij je past. Je mag altijd aangeven wat daarbij belangrijk is voor jou. Een zorgverlener mag jou alleen aanraken en onderzoeken na jouw toestemming.  Geen enkel onderzoek is verplicht. 

Hier lees je meer over handelingen en onderzoeken bij de verloskundige of gynaecoloog. 
 

Bij de eerste afspraak vraagt de verloskundige meestal of je een negatieve seksuele ervaring hebt gehad. Dit kan namelijk (veel) impact hebben als je zwanger bent. Je verloskundige kan hier rekening mee houden bij haar zorg en begeleiding voor jou.   

Een negatieve seksuele ervaring betekent dat je iets naars hebt meegemaakt op seksueel gebied. Je hebt je onveilig gevoeld doordat iemand over jouw grenzen ging. Het kan gaan om langdurig seksueel misbruik. Het kan ook één keer zijn gebeurd, waarbij je iets deed of moest doen tegen je wil.  

 Soms is het heel duidelijk dat iemand over je grens gaat. Als je zegt dat je iets niet wil en de ander het toch doet. Of als het gebeurt met geweld. Maar het kan ook zijn dat je je grens op het moment zelf niet goed voelt. Je laat bijvoorbeeld iets gebeuren omdat je denkt dat het erbij hoort. Dan besef je pas achteraf dat de ervaring voor jou niet goed was. Alleen jij kan bepalen of een seksuele ervaring voor jou negatief was. Het gaat om jouw gevoel erbij.  

In dit artikel kan je meer lezen over (hulp bij) seksueel geweld.  

Sommige zwangeren hebben een nare ervaring met medische zorg. Je kan daardoor angstig zijn voor lichamelijke onderzoeken of behandelingen. Het kan om allerlei verschillende ervaringen gaan, maar vaak heeft het hiermee te maken:  

• pijnlijke medische onderzoeken en/of behandelingen;   
• medische situaties waarbij je geen zeggenschap over je lichaam had of voelde.   

Voorbeelden zijn een pijnlijke vruchtbaarheidsbehandeling of een bevaltrauma. Maar het kan ook een andere medische situatie zijn geweest, die niet met zwangerschap te maken had. Bijvoorbeeld waarbij je ondraaglijke pijn had. Of onderzoeken kreeg die je niet begreep. Of waar je (voor je gevoel) niets over te zeggen had. 

Ook als zorgverleners het beste voor jou of je baby wilden, kan jouw ervaring heftig of traumatisch zijn geweest. Je kan daardoor angstig zijn voor pijn. Of bang zijn dat iemand iets met jouw lichaam gaat doen wat je niet wil. Als dit hevige emoties en spanning in je lichaam geeft, kan het veel invloed hebben op je zwangerschap, bevalling of kraamtijd.   

Obstetrisch geweld  

Obstetrisch geweld is de term voor verschillende vormen van grensoverschrijdend gedrag in de geboortezorg (obstetrie = verloskunde). Hierbij gaat een zorgverlener over de grens van een zwangere. Bijvoorbeeld door tegen diens wil een lichamelijk onderzoek of ingreep te doen. Bij de Geboortebeweging kan je terecht voor informatie en hulp als je te maken hebt (gehad) met obstetrisch geweld. 

Het is belangrijk om je veilig te voelen bij de zorg en begeleiding die je krijgt tijdens je zwangerschap, bevalling en kraamtijd. Als dit bij jou zorgt voor stress of angst, is het goed om hier aandacht voor te hebben. Hieronder bespreken we hoe je dit kan doen.  

Praten met je verloskundige  

Vertel je verloskundige dat je tegen een onderzoek of behandeling opziet. Je kan vertellen dat dit komt door een nare ervaring. Je hoeft niet te zeggen wat er toen precies is gebeurd, maar het mag wel. Je kan dit meteen bij de eerste afspraak vertellen, als de verloskundige ernaar vraagt. Maar het mag ook later. Vind je het moeilijk om over een nare seksuele ervaring te praten? Dan kan je ook deze brief van het Centrum Seksueel Geweld aan je verloskundige geven.  Je verloskundige heeft beroepsgeheim. Wat je vertelt, blijft tussen jullie. 

Psychische hulp  

Je kan hulp krijgen bij het verwerken van je nare ervaring. Of om te leren omgaan met stress of angst. Zoals gesprekken met een psycholoog of EMDR. Je verloskundige of de huisarts kan je advies geven voor geschikte hulp. Voor hulp na seksueel geweld kan je ook terecht bij het Centrum Seksueel Geweld.   

Spannende momenten voorbereiden  

Je verloskundige kan je uitleggen wat een onderzoek precies inhoudt. Wat gebeurt er, hoe voelt het, hoelang duurt het? Weten wat er gaat komen, neemt vaak veel spanning weg. Inwendig onderzoek (ontsluiting meten) kan je ook al eens rustig ‘oefenen’ met je verloskundige. Dan kan je je beter voorstellen hoe dit tijdens de bevalling is. Hier kan je alvast meer lezen over inwendig onderzoek.   

Afspraken maken  

Op welke manier voelt onderzoek en begeleiding veilig voor jou? Hoe kan je verloskundige je daarbij helpen? Daar kan je samen afspraken over maken. Vaak helpt het als jij zelf aangeeft wanneer je klaar bent voor het onderzoek. En het laat weten wanneer je wil dat je verloskundige stopt met jou aanraken. Je kan dan bijvoorbeeld je hand opsteken. Deze afspraken kunnen je helpen om de controle te houden. Je kan ze in je geboorteplan zetten, zodat andere zorgverleners er ook van weten.  Hier lees je meer over het geboorteplan.

Zorgverleners mogen een onderzoek, ingreep of behandeling pas uitvoeren nadat je toestemming hebt gegeven. Dat staat in de wet. Je mag deze zorg altijd weigeren. Ook als je eerst wel toestemming gaf.    
 
Het kan rust geven om het al (vroeg) in de zwangerschap met je verloskundige te bespreken als je een onderzoek, ingreep of behandeling niet wil. Of als je het (misschien) wel wil, maar er ook bang voor bent. Dan is er tijd om samen een plan te maken waarbij jij je veilig voelt en de regie hebt. Hier kan je meer lezen over regie houden over de zorg die je krijgt. 

Je verloskundige wil jou graag helpen door goede zorg te geven, die past bij jouw situatie en behoefte. Het helpt wanneer ze weet hoe ze dat het beste kan doen. Bijvoorbeeld als je moeite hebt met aanraking of bang bent voor een lichamelijk onderzoek.  

Je bent niet lastig als je je verloskundige vraagt om hier rekening mee te houden. Het is niet jouw schuld als goedbedoelde zorg voor jou onveilig voelt. Je bent ook zeker niet de enige die hiermee worstelt.  
 
Door het erover te hebben, kunnen jullie samen ontdekken hoe de zorg wél veilig voelt voor jou. Dat kan veel spanning wegnemen en vertrouwen geven.